Linux အကြောင်းသိကောင်းစရာ
Linux ဆိုတာ ဘာလဲ?
Linux ဟာ အမှန်တကယ်မှာ Operating System တစ်ခုရဲ့ အဓိက အစိတ်အပိုင်းဖြစ်တဲ့ Kernel (ကာနယ်) ကို ဆိုလိုပါတယ်။ Kernel ဆိုတာ ကွန်ပျူတာရဲ့ Hardware (ဟာ့ဒ်ဝဲ) နဲ့ Software (ဆော့ဖ်ဝဲ) ကြားမှာ ဆက်သွယ်ပေးတဲ့ တံတားတစ်ခုလို့ ပြောလို့ရပါတယ်။ Linux Kernel ကို ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှာ Linus Torvalds ဆိုသူက စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ၎င်းဟာ Open Source (အခမဲ့ဖွင့်ထားတဲ့ အရင်းအမြစ်) ဖြစ်တာကြောင့် လူတိုင်းက အသုံးပြု၊ ပြင်ဆင်၊ ဖြန့်ချိနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် “Linux” လို့ပြောတဲ့အခါ သာမန်အားဖြင့် Kernel တစ်ခုတည်းကိုမဟုတ်ဘဲ၊ Kernel နဲ့အတူ အသုံးပြုဖို့ လိုအပ်တဲ့ Tools, Libraries နဲ့ Applications တွေပါဝင်တဲ့ Linux Distribution (ဖြန့်ချိမှုဗားရှင်း) တစ်ခုလုံးကို ဆိုလိုလေ့ရှိပါတယ်။ ဥပမာ - Ubuntu, Fedora, Debian စတဲ့ Distribution တွေဟာ Linux ကို အခြေခံထားတာပါ။
Linux ရဲ့ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများ
Linux System တစ်ခုကို နားလည်ဖို့ဆိုရင် ၎င်းရဲ့ အဓိက အစိတ်အပိုင်းတွေကို သိထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီအစိတ်အပိုင်းတွေက တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ချိတ်ဆက်ပြီး အလုပ်လုပ်ပါတယ်။
Linux ရဲ့ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများ Linux System တစ်ခုကို နားလည်ဖို့ဆိုရင် ၎င်းရဲ့ အဓိက အစိတ်အပိုင်းတွေကို သိထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီအစိတ်အပိုင်းတွေက တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ချိတ်ဆက်ပြီး အလုပ်လုပ်ပါတယ်။ Kernel (ကာနယ်) Kernel ဟာ Linux ရဲ့ အဓိက နှလုံးသားလို့ ပြောလို့ရပါတယ်။ Hardware (CPU, Memory, Disk, Network) နဲ့ Software ကြားမှာ ဆက်သွယ်ပေးတဲ့ အလယ်အလတ်အလွှာပါ။ ဥပမာ: သင်က “Save File” လို့ အမိန့်ပေးတဲ့အခါ Kernel က Hard Disk ကို အချက်ပြပြီး ဖိုင်ကို သိမ်းဆည်းပေးပါတယ်။ Kernel မှာ အဓိက လုပ်ဆောင်ချက် လေးမျိုးရှိပါတယ်: Process Management: လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို စီမံခန့်ခွဲတာ (ဥပမာ - ဘယ် Program ကို CPU ပေးမလဲ) Memory Management: မမ်မိုရီကို ထိန်းချုပ်တာ (RAM ကို ဘယ်လို ခွဲဝေသုံးမလဲ) Device Management: ဟာ့ဒ်ဝဲကိရိယာတွေကို ထိန်းချုပ်တာ (Drivers တွေနဲ့ ချိတ်ဆက်မှု) File System Management: ဖိုင်တွေနဲ့ ဖိုင်စနစ်ကို စီမံတာ (ဖိုင်တွေ ဘယ်လို သိမ်းမလဲ၊ ဖတ်မလဲ)
Shell (ရှဲလ်) Shell ဆိုတာ သုံးစွဲသူ (User) နဲ့ Kernel ကြားက Interface (ချိတ်ဆက်မှု မျက်နှာပြင်) တစ်ခုပါ။ သင်က Command (အမိန့်ပေးစာ) ရိုက်ထည့်တဲ့အခါ Shell က အဲဒါကို ဘာသာပြန်ပြီး Kernel ကို ပို့ပေးပါတယ်။ ဥပမာ Shell အမျိုးအစားတွေ: Bash (Bourne Again Shell) - အသုံးအများဆုံး Zsh, Fish - နောက်ထပ် လူကြိုက်များတဲ့ Shell တွေ Command ဥပမာ: ls (ဖိုင်စာရင်းကြည့်ဖို့)၊ cd (ဖိုလ်ဒါပြောင်းဖို့)
File System (ဖိုင်စနစ်)
Linux မှာ ဖိုင်တွေနဲ့ ဖိုလ်ဒါတွေကို စုစည်းတဲ့ ပုံစံက Hierarchical (အဆင့်လိုက်) ဖြစ်ပါတယ်။ အမြစ်ဖိုလ်ဒါကို / (Root Directory) လို့ခေါ်ပြီး အဲဒီကနေ အကိုင်းအခက်တွေ ဆင်းလာပါတယ်။ အဓိက ဖိုလ်ဒါတွေ: /home - သုံးစွဲသူတွေရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဖိုင်တွေ သိမ်းတဲ့နေရာ /etc - Configuration ဖိုင်တွေ သိမ်းတဲ့နေရာ /bin - အခြေခံ Command တွေရဲ့ Binary ဖိုင်တွေ /var - ပြောင်းလဲနိုင်တဲ့ Data (ဥပမာ - Logs) ဖိုင်စနစ် အမျိုးအစားတွေ: ext4, NTFS, FAT32 စတာတွေကို ပံ့ပိုးပါတယ်။ Libraries (လိုင်ဘရီ) Libraries တွေက ဆော့ဖ်ဝဲတွေ အလုပ်လုပ်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ ကုဒ်တွေရဲ့ စုစည်းမှုပါ။ ဥပမာ: glibc (GNU C Library) ဟာ C ဘာသာစကားနဲ့ ရေးထားတဲ့ ပရိုဂရမ်တွေကို အလုပ်လုပ်အောင် ကူညီပေးပါတယ်။
Applications (အပ္ပလီကေးရှင်း)
သုံးစွဲသူတွေ တိုက်ရိုက်အသုံးပြုတဲ့ ပရိုဂရမ်တွေ (ဥပမာ - Firefox, LibreOffice)။ Linux မှာ ဒါတွေကို Package Manager (ဥပမာ - apt, yum) ကနေ ထည့်သွင်းပါတယ်။
Join the conversation