System ထိန်းသိမ်းမှုအတွက် Command များ
1. df - Disk Space အသုံးပြုမှု စစ်ဆေးဖို့
အလုပ်လုပ်ပုံ: Hard Disk ရဲ့ အသုံးပြုထားတဲ့ နေရာနဲ့ ကျန်ရှိတဲ့ နေရာကို ပြပေးတယ်။
ဥပမာ:
df -h → Disk Space ကို Human-readable ပုံစံ (MB, GB) နဲ့ ပြတယ်။
Output ဥပမာ: /dev/sda1 50G 20G 30G 40% /
(Total 50GB, Used 20GB, Free 30GB, 40% သုံးထား)
အသုံးဝင်ပုံ: Disk ပြည့်နေမလား စစ်ဖို့ အထောက်အကူဖြစ်တယ်။
2. du - ဖိုင် သို့မဟုတ် ဖိုလ်ဒါရဲ့ အရွယ်အစားကြည့်ဖို့
အလုပ်လုပ်ပုံ: ဖိုင် ဒါမှမဟုတ် ဖိုလ်ဒါတစ်ခုက ဘယ်လောက် နေရာယူထားလဲ တိုင်းတာပေးတယ်။
ဥပမာ:
du -sh /home/user → /home/user ဖိုလ်ဒါရဲ့ စုစုပေါင်း အရွယ်အစားကို ပြတယ်။
-s (Summarize), -h (Human-readable)
du -h --max-depth=1 /var → /var ထဲက ဖိုလ်ဒါတွေရဲ့ အရွယ်အစားကို အဆင့် ၁ အထိ ပြတယ်။
အသုံးဝင်ပုံ: ဘယ်ဖိုလ်ဒါက Disk Space များများယူထားလဲ ရှာဖို့။
3. free - Memory (RAM) အသုံးပြုမှု စစ်ဆေးဖို့
အလုပ်လုပ်ပုံ: RAM ရဲ့ စုစုပေါင်း၊ အသုံးပြုထားတာ၊ ကျန်တာကို ပြပေးတယ်။
ဥပမာ:
free -h → Memory အသုံးပြုမှုကို MB/GB နဲ့ ပြတယ်။
Output ဥပမာအနေနဲ့ဆိုရင် အောက်က အတိုင်းပြပါလိမ့်မယ်
total used free shared buff/cache available
8.0G 2.5G 3.0G 0.2G 2.3G 5.0G
အသုံးဝင်ပုံ: System နှေးနေရင် RAM ပြည့်နေမလား စစ်ဖို့။
4. top / htop - System Resource စောင့်ကြည့်ဖို့
အလုပ်လုပ်ပုံ: CPU, Memory, Process တွေရဲ့ အသုံးပြုမှုကို Real-time ပြတယ်။
ဥပမာ:
top → Process တွေကို စာရင်းပြပြီး CPU/Memory Usage ကို ပြတယ်။ (q နှိပ်ပြီး ထွက်ရတယ်)
htop → top ထက် ပိုမို User-friendly ဖြစ်တယ် (ထည့်သွင်းဖို့လိုတယ်: sudo apt install htop)
အသုံးဝင်ပုံ: ဘယ် Process က Resource များများ ယူနေလဲ သိပြီး လိုအပ်ရင် ရပ်လို့ရတယ်။
5. fsck - File System အမှားရှာပြီး ပြင်ဖို့
အလုပ်လုပ်ပုံ: Disk ရဲ့ File System မှာ အမှားရှိမရှိ စစ်ဆေးပြီး ပြင်ပေးတယ်။
ဥပမာ:
sudo fsck /dev/sda1 → /dev/sda1 Partition ကို စစ်ဆေးပြီး ပြင်တယ်။
သတိ: System မဖွင့်ထားတဲ့ Partition ကိုပဲ သုံးရမယ်။ Boot မလုပ်ခင် Live USB ကနေ သုံးလို့ရတယ်။
အသုံးဝင်ပုံ: Disk ပျက်စီးမှု ဒါမှမဟုတ် ဖိုင်စနစ် ပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းဖို့။
6. dmesg - System Log နဲ့ Kernel Message ကြည့်ဖို့
အလုပ်လုပ်ပုံ: Kernel က ထုတ်ပေးတဲ့ စနစ်ဆိုင်ရာ မက်ဆေ့ချ်တွေကို ပြပေးတယ်။
ဥပမာ:
dmesg | grep error → Error ဆိုင်ရာ မက်ဆေ့ချ်တွေကို ရှာပြတယ်။
dmesg -T → အချိန်နဲ့တွဲပြီး ဖတ်လို့ရအောင် ပြတယ်။
အသုံးဝင်ပုံ: Hardware ပြဿနာ ဒါမှမဟုတ် System Crash ဖြစ်တဲ့အခါ အကြောင်းအရင်းရှာဖို့။
7. journalctl - Systemd Logs ကြည့်ဖို့
အလုပ်လုပ်ပုံ: systemd က စီမံထားတဲ့ System Logs တွေကို ပြပေးတယ်။
ဥပမာ:
journalctl -u ssh → SSH Service ရဲ့ Log ကို ပြတယ်။
journalctl --since "2025-03-20" → သတ်မှတ်ရက်စွဲကစပြီး Log ပြတယ်။
အသုံးဝင်ပုံ: Service တွေရဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံ ဒါမှမဟုတ် ပြဿနာတွေကို စစ်ဆေးဖို့။
8. apt / yum / dnf - Package တွေ ထိန်းသိမ်းဖို့
အလုပ်လုပ်ပုံ: Software Package တွေကို အဆင့်မြှင့်တာ၊ မလိုတာတွေ ဖယ်ရှားတာလုပ်တယ်။
ဥပမာ (Debian/Ubuntu):
sudo apt update → Package List ကို အဆင့်မြှင့်တယ်။
sudo apt upgrade → ထည့်သွင်းထားတဲ့ Software တွေကို Update လုပ်တယ်။
sudo apt autoremove → မလိုအပ်တဲ့ Package တွေကို ဖယ်ရှားတယ်။
ဥပမာ (CentOS/Fedora):
sudo yum update / sudo dnf update → System ကို Update လုပ်တယ် ।
အသုံးဝင်ပုံ: System ကို နောက်ဆုံးပေါ် လုံခြုံရေးနဲ့ အလုပ်လုပ်နိုင်မှု ရှိအောင် ထိန်းသိမ်းဖို့။
9. tar - Backup လုပ်ဖို့ ဖိုင်တွေ ထုပ်ပိုးဖို့
အလုပ်လုပ်ပုံ: ဖိုင် ဒါမှမဟုတ် ဖိုလ်ဒါတွေကို တစ်ခုထဲ ထုပ်ပိုးတာ ဒါမှမဟုတ် ဖြည်တာလုပ်တယ်။
ဥပမာ:
tar -cvzf backup.tar.gz /home/user → /home/user ကို “backup.tar.gz” အဖြစ် ထုပ်ပိုးတယ်။
-c (Create), -v (Verbose), -z (Gzip), -f (File)
tar -xvzf backup.tar.gz → “backup.tar.gz” ကို ဖြည်တယ်။
အသုံးဝင်ပုံ: အရေးကြီး ဖိုင်တွေကို Backup လုပ်ဖို့။
10. cron / crontab - အချိန်ဇယားနဲ့ အလုပ်လုပ်စေဖို့
အလုပ်လုပ်ပုံ: ပုံမှန် Maintenance Task တွေကို အလိုအလျောက် လုပ်ဆောင်ဖို့ အချိန်ဇယား သတ်မှတ်တယ်။
ဥပမာ:
crontab -e → Crontab ဖိုင်ကို ဖွင့်ပြီး ပြင်တယ်။
Crontab ထဲမှာ ထည့်မယ့် ဥပမာ:
Output:
0 2 * * * tar -cvzf /backup/home_backup.tar.gz /home/user
→ နေ့စဉ် မနက် ၂ နာရီမှာ /home/user ကို Backup လုပ်မယ်။
အသုံးဝင်ပုံ: Log Cleaning, Backup, Update လုပ်တာတွေကို အလိုအလျောက် လုပ်ဖို့။
11. systemctl - Service တွေ ထိန်းချုပ်ဖို့
အလုပ်လုပ်ပုံ: systemd နဲ့ Service တွေကို စတင်တာ၊ ရပ်တာ၊ ပြန်စတာ လုပ်တယ်။
ဥပမာ:
sudo systemctl start ssh → SSH Service ကို စတင်တယ်။
sudo systemctl stop ssh → SSH Service ကို ရပ်တယ်။
sudo systemctl restart ssh → SSH Service ကို ပြန်စတယ်။
systemctl status ssh → SSH Service ရဲ့ အခြေအနေကို ပြတယ်။
အသုံးဝင်ပုံ: Network, Database လို Service တွေ ချောမွေ့စွာ အလုပ်လုပ်အောင် ထိန်းသိမ်းဖို့။
12. uptime - System ဘယ်လောက်ကြာ လည်ပတ်ထားလဲ ကြည့်ဖို့
အလုပ်လုပ်ပုံ: System ဖွင့်ထားတဲ့ အချိန်နဲ့ Load Average ကို ပြတယ်။
ဥပမာ:
uptime → 10:00:00 up 5 days, 2:15, 3 users, load average: 0.15, 0.20, 0.25
အသုံးဝင်ပုံ: System Stability နဲ့ Performance ကို အကြမ်းဖျင်း သိဖို့။
Join the conversation